Yağıbasan Medresesi, Tokat il merkezinde yer alan ve Anadolu’daki ilk Türk medreselerinden biri olarak kabul edilen önemli bir eğitim yapısıdır. Medrese, Danişmentliler döneminde, Nizameddin Yağıbasan tarafından 1151–1152 yıllarında inşa ettirilmiştir.
Yapı, Anadolu’da Türklerin yerleşik hayata geçiş sürecinde eğitim faaliyetlerinin kurumsallaşmaya başladığını göstermesi bakımından büyük önem taşımaktadır. Bu yönüyle Yağıbasan Medresesi, Selçuklu öncesi Türk-İslam eğitim anlayışının somut örneklerinden biridir.
Medrese, kapalı avlulu plan tipine sahiptir. Yapının merkezinde üzeri kubbe ile örtülü bir avlu yer almakta, avlunun etrafında ise eyvanlar ve öğrenci hücreleri sıralanmaktadır.
İnşasında kesme taş ve moloz taş malzeme kullanılmıştır. Medresenin mimarisi sade olup, süsleme unsurları sınırlıdır. Bu durum, yapının daha çok eğitim işlevine odaklandığını göstermektedir.
Yağıbasan Medresesi’nde, başta dinî ilimler olmak üzere dönemin temel bilim dallarında eğitim verildiği bilinmektedir. Medrese, Tokat’ın Orta Çağ’daki ilmî ve kültürel gelişimine önemli katkılar sağlamıştır.
Yapı, Anadolu’daki daha sonraki Selçuklu ve Osmanlı medreselerine öncülük eden bir eğitim modeli sunması bakımından mimarlık ve eğitim tarihi açısından ayrı bir öneme sahiptir.
Yağıbasan Medresesi, Tokat’ın tarihî kent dokusu içerisinde önemli bir yere sahiptir. Danişmentli dönemine ait nadir yapılardan biri olması, medreseyi Tokat’ın en değerli tarihî mirasları arasına yerleştirmektedir.
Günümüzde Yağıbasan Medresesi, koruma altındaki tarihî yapılar arasında yer almaktadır. Yapı, Tokat’ın tarihî ve kültürel mirasını yansıtan önemli bir turistik ve kültürel ziyaret noktası olarak değerlendirilmektedir.