Ulu Cami, Tokat il merkezinde yer alan ve şehrin en eski ve en önemli tarihî camilerinden biri olarak kabul edilmektedir. Yapı, Tokat’ın İslamlaşma sürecinde önemli bir rol oynamış, yüzyıllar boyunca şehrin merkezi ibadet mekânlarından biri olmuştur.
Caminin inşa tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte, genel olarak Danişmentliler veya Selçuklu dönemine tarihlendirilmektedir. Zaman içerisinde Selçuklu, Osmanlı ve sonraki dönemlerde çeşitli onarımlar görmüştür.
Ulu Camiler, Anadolu şehirlerinde genellikle merkez cami işlevi görmüş, cuma ve bayram namazlarının kılındığı en önemli dini yapılar olmuştur. Tokat Ulu Camii de bu işlevi uzun yıllar boyunca sürdürmüştür.
Cami, Tokat’ın sosyal ve dini hayatının şekillenmesinde etkili olmuş, çevresinde mahallelerin ve ticari alanların gelişmesine katkı sağlamıştır.
Ulu Camii, çok sütunlu ve dikdörtgen planlı bir yapıya sahiptir. İnşasında kesme taş ve moloz taş malzeme kullanılmıştır. Bu özellikler, erken dönem Anadolu cami mimarisinin karakteristik yapısını yansıtmaktadır.
Caminin iç mekânında ahşap destekler, sade kemer düzenlemeleri ve geniş bir ibadet alanı bulunmaktadır. Süsleme unsurları oldukça sınırlı olup, sadelik ve işlevsellik ön planda tutulmuştur.
Ulu Camii, Tokat’ın tarihî şehir dokusu içerisinde merkezi bir konuma sahiptir. Cami, çevresindeki çarşılar ve tarihî yapılarla birlikte değerlendirildiğinde, Tokat’ın Orta Çağ’dan Osmanlı dönemine uzanan kentsel gelişimini anlamaya katkı sağlamaktadır.
Günümüzde Tokat Ulu Camii, ibadete açık olup aynı zamanda koruma altındaki tarihî eserler arasında yer almaktadır. Yapı, Tokat’ın dini ve kültürel mirasının en önemli temsilcilerinden biri olarak kabul edilmektedir.