Paşa Hanı, Tokat il merkezinde yer alan ve Osmanlı dönemine tarihlenen önemli bir ticaret ve konaklama yapısıdır. Han, Tokat’ın tarih boyunca önemli ticaret yolları üzerinde bulunması nedeniyle, şehirde gelişen ticari hayatın önemli merkezlerinden biri olmuştur.
Tokat, Osmanlı döneminde kervan yolları üzerinde yer alan önemli şehirlerden biri olduğu için, şehirde çok sayıda han ve bedesten inşa edilmiştir. Paşa Hanı da bu yapılar arasında, tüccarların konakladığı ve mallarını güvenli şekilde muhafaza ettiği yapılardan biridir.
Paşa Hanı’nın inşa tarihi ve banisi hakkında kesin bilgiler sınırlıdır. Ancak mimari özellikleri ve şehir içindeki konumu, yapının 17.–18. yüzyıllarda aktif olarak kullanıldığını düşündürmektedir. Han, Tokat’ın ticari canlılığını yansıtan önemli yapılardan biridir.
Paşa Hanı, Osmanlı han mimarisinde sıkça görülen avlulu plan tipine sahiptir. Yapı, kesme taş ve moloz taş kullanılarak inşa edilmiştir. Kalın duvarlar ve sınırlı pencere açıklıkları, yapının güvenlik amacıyla tasarlandığını göstermektedir.
Hanın alt katında depolar ve ahırlar, üst katında ise konaklama odaları yer almaktadır. Avlu etrafında sıralanan bu mekânlar, kervanların ve tüccarların ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde düzenlenmiştir.
Paşa Hanı, yalnızca bir konaklama yapısı değil; aynı zamanda tüccarların mallarını alıp sattığı, şehir ekonomisine katkı sağlayan önemli bir ticaret merkezi işlevi görmüştür. Han çevresinde zamanla dükkânlar ve çarşı dokusu gelişmiştir.
Paşa Hanı, Tokat’ın tarihî çarşı dokusu içerisinde yer almakta olup, Taşhan, Deveciler Hanı ve Arastalı Bedesten gibi yapılarla birlikte değerlendirilmektedir. Bu yapılar, Tokat’ın Osmanlı dönemindeki ticari kimliğini ortaya koymaktadır.
Günümüzde Paşa Hanı, koruma altındaki tarihî yapılar arasında yer almaktadır. Yapı, Tokat’ın tarihî ticaret hayatını yansıtan önemli bir kültürel miras olarak değerlendirilmektedir.