Garipler Camii, Tokat il merkezinde yer alan ve şehrin tarihî dini yapıları arasında bulunan mütevazı fakat anlamlı bir camidir. Yapı, özellikle sade mimarisi ve mahalle camisi niteliğiyle Tokat’ın geleneksel şehir yaşamını yansıtan önemli örneklerden biridir.
Caminin inşa tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte, genel olarak Osmanlı dönemine tarihlendirilmektedir. “Garipler” adının, caminin tarih boyunca yoksullar, kimsesizler ve yolcular için bir ibadet ve sığınma yeri olarak kullanılmasıyla ilişkilendirildiği kabul edilmektedir.
Osmanlı şehirlerinde camiler, yalnızca ibadet edilen mekânlar değil, aynı zamanda sosyal dayanışmanın önemli merkezleri olmuştur. Garipler Camii de bu anlayış doğrultusunda, özellikle ihtiyaç sahiplerine yakınlığıyla öne çıkan bir mahalle camisidir.
Cami, Tokat halkı tarafından uzun yıllar boyunca günlük ibadetlerin yanı sıra mahalle yaşamının bir parçası olarak kullanılmıştır. Bu yönüyle yapı, Tokat’ın sosyal tarihine dair ipuçları sunmaktadır.
Garipler Camii, kâgir yapım tekniğiyle inşa edilmiştir. Yapıda kesme taş ve moloz taş malzeme kullanılmıştır. Planı sade olup, ibadet mekânı tek hacimli olarak düzenlenmiştir.
Caminin üzeri ahşap çatı veya basit örtü sistemi ile kapatılmıştır. İç mekânda süsleme unsurları oldukça sınırlıdır. Bu sadelik, caminin işlevsel ve halk odaklı bir anlayışla inşa edildiğini göstermektedir.
Garipler Camii, Tokat’ın tarihî mahalle dokusu içerisinde yer almakta ve çevresindeki geleneksel yapılarla birlikte değerlendirilmektedir. Büyük ve anıtsal camilerden farklı olarak, mahalle ölçeğinde bir dini merkez işlevi görmüştür.
Günümüzde Garipler Camii, ibadete açık olup Tokat’ın tarihî dini yapıları arasında yer almaktadır. Yapı, sade mimarisi ve taşıdığı sosyal anlam ile Tokat’ın kültürel mirası içerisinde önemli bir yere sahiptir.